Piękno męża
UWAGA! TRWA DODRUK – WYSYŁKA ZAMÓWIONYCH KSIĄŻEK OD 27 PAŹDZIERNIKA
Piękno męża kanadyjskiej poetki Anne Carson to historia o miłości i rozstaniu. Autorka nie przypadkiem nazywa tę opowieść esejem w 29 tangach, nie ma bowiem tańca bardziej zmysłowego, bardziej kuszącego kochanków niż tango właśnie. W tangu kryje się zapowiedź wielkiej miłości i wielkiego bólu, jest gorączka, erotyczne obietnice, pokusy i odmowy, oddanie i zdrada.
Myliłby się jednak ktoś, kto uznałby, że to historia, jakich wiele. Ta poetycka wiwisekcja relacji z niewiernym mężem – tekst, w którym na każdym kroku daje o sobie znać erudycja poetki – wiąże doświadczenie pierwszoosobowego podmiotu lirycznego z kanonicznymi tekstami literatury, kultury, sztuki. Piękno męża wpisuje się w ciąg wielkich narracji o miłości nie tylko dzięki intertekstualnym odniesieniom, nie tylko dzięki strukturze tomu, składającego się z 29 poematów-tang, za każdym razem poprzedzonych wyjątkami z dzieł Johna Keatsa, ale przede wszystkim dzięki językowi i poetyce tego tekstu. Codzienne doświadczenia są bowiem opisane stylem zarazem potocznym i erudycyjnym, a erudycja nie służy epatowaniu czytelnika wykształceniem autorki, lecz zostaje całkowicie podporządkowana „pięknu”.
„Piękno” sprawia, że jest to tekst autoteliczny, który mówiąc o relacji młodej dziewczyny, świeżo poślubionej żony i dojrzewającej kobiety z ukochanym mężczyzną, z mężem, podkreśla jego urodę, fizyczne piękno. Ale afirmuje także urodę życia i to, z czego można ją chłonąć – książki, rozmowy, listy, wizyty w rodzinnej winnicy, wspomnienia. Świadome zanurzenie w wysokiej kulturze przeplata się z chłopięcymi grami, odtwarzaniem wielkich bitew, zdradami, manipulacjami, zdobywaniem kolejnych kochanek, poszukiwaniem usprawiedliwienia i rzucaniem oskarżeń. W tym poemacie, pulsującym od bólu rozstania, kultura okazuje się nieodzownym kontekstem doświadczenia: Andromacha odwraca się tu i teraz, na naszych oczach, na naszych oczach rekonstruuje się kuszenie młodej kobiety przez starszego od niej mężczyznę, tu i teraz padają oskarżenia o zdradę. Wszystkie zdarzenia wpisane są w wielkie mity kultury, a mit przecież, jak pisze Carson w tangu VII, „jest wzbogaconym wzorcem, / twierdzeniem o dwóch obliczach”. To sprawia, że Piękno męża jest uniwersalną opowieścią o miłości, bólu zdrady, życiu jako serii uniesień i fascynacji, ale też upadków i rozczarowań. Bez wszystkich tych doświadczeń nie byłoby tej poezji – tego literackiego tanga.
Pod wieloma względami Piękno męża jest także traktatem filozoficznym, próbą jakiejś summy wiedzy – stawiane tu pytania, jak choćby: „Co naprawdę łączy słowa i rzeczy?”, można znaleźć u Quine’a i Wittgensteina. Jest też Piękno męża traktatem o gatunkach piśmiennictwa – tom ćwiczy poematy, tren, lament, hymn, sztukę epistolarną, notuje ulotną poezję oralną, trawestuje mit. Jest ćwiczeniem z przeżywania i oswajania traumy, psychologiczną narracją o (toksycznych) relacjach.
Anne Carson urodziła się w Kanadzie. Pracuje jako wykładowczyni starożytnej greki. Jest uznaną poetką, eseistką i tłumaczką, laureatką wielu nagród literackich. Za Piękno męża otrzymała w 2001 roku T.S. Eliot Prize, ponadto Los Angeles Times Book Prize for Poetry oraz Quebec Writers’ Federation Award – A. M. Klein Prize for Poetry. W 2025 roku odebrała Międzynarodową Nagrodę Literacką im. Zbigniewa Herberta, a w 2026 została laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Oprócz Piękna męża w Polsce ukazały się: Słodko-gorzki eros w przekładzie Renaty Lis (w 2020 roku w Wydawnictwie Sic! i w 2025 w Ossolineum) oraz Autobiografia czerwonego. Powieść wierszem (2022) i Dekreacja. Wiersze, eseje, opera (2024), obie w przekładzie Macieja Topolskiego i nakładem Wydawnictwa Ossolineum.
Olga Kubińska urodziła się w Polsce. Pracuje jako wykładowczyni literatury i przekładoznawstwa. Jako poetka opublikowała tomy Biały kwadrat i inne obrazy (1996), Zaduszki (2011), Życie. Wydanie drugie poprawione (2014), body art (2016). W 2021 roku ukazał się dwujęzyczny (polsko-angielski) wybór jej wierszy w przekładzie i ze wstępem Desmonda Grahama. Tłumaczyła między innymi Keitha Douglasa, Gillian Clarke, Irenę Klepfisz, Adrienne Rich, Geoffreya Hilla, a wspólnie z mężem, Wojciechem Kubińskim, między innymi Philipa Rotha, George’a Steinera, Desmonda Grahama, Zygmunta Baumana. Przetłumaczony przez nią tom Piękno męża znalazł się wśród publikacji zakwalifikowanego do drugiego etapu XII edycji Nagrody im. Wisławy Szymborskiej w kategorii tomów poetyckich przetłumaczonych na język polski i wydanych w latach 2022–2023, między innymi z tomem Autobiografia czerwonego, laureatem nagrody.
Więcej o Pięknie męża w recenzji Krystiana Dominiczaka Narracja kształtuje wszystko, co przez nas przepływa w 23 numerze „Miasta Literatury”.
UWAGA! TRWA DODRUK – WYSYŁKA ZAMÓWIONYCH KSIĄŻEK OD 27 PAŹDZIERNIKA